Nhằm xử lý dứt điểm các hành vi vi phạm pháp luật và tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài, ngày 24/4/2026, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16 và có hiệu lực từ ngày 01/5/2026 áp dụng đối với Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến vi phạm, xử lý vi phạm pháp luật về đất đai tại các dự án, công trình nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh và không tham nhũng quy định tại khoản 1 Điều 1 của Nghị quyết này.
Theo Nghị quyết đề ra các nguyên tắc cụ thể, rõ ràng để áp dụng trong quá trình xử lý các hành vi vi phạm và khó khăn, vướng mắc của các dự án tồn đọng, kéo dài hiện nay. Trọng tâm là yêu cầu việc thực hiện đảm bảo đúng quy định của pháp luật hiện hành, điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia cũng như với thực tiễn; đảm bảo không hợp pháp hóa sai phạm, không để phát sinh sai phạm mới.
Về các cơ chế, chính sách đặc thù cụ thể, tại chương II Nghị quyết số 29/2026/QH16 nêu quy định về cơ chế xử lý đối với các vi phạm pháp luật về đất đai xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, theo hướng phân hóa trách nhiệm và ưu tiên khắc phục hậu quả.
Theo đó, quy định các trường hợp cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự; điều kiện để cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả; các trường hợp không khởi tố vụ án hình sự; tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra vụ án; tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra đối với bị can; tạm đình chỉ, đình chỉ vụ án; tạm đình chỉ, đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo và hoãn phiên tòa; hoãn chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt và xóa án tích đối với trường hợp đã có bản án. Xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân khi vi phạm kỷ luật theo quy định của pháp luật nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh, không tham nhũng.
Nghị quyết cũng đưa ra giải pháp cụ thể cho từng loại sai phạm thường gặp trong trường hợp dự án đã được cấp giấy chứng nhận không đúng quy định; các dự án vi phạm về lựa chọn nhà đầu tư, về quản lý, sử dụng đất; xử lý đối với dự án đầu tư trên khu đất mà Nhà nước đã thu hồi đất không thuộc trường hợp thu hồi đất theo quy định của pháp luật; xử lý các dự án đầu tư trong trường hợp có vi phạm về mục đích sử dụng đất; xử lý dự án đầu tư xây dựng lưới điện đang triển khai đầu tư xây dựng nhưng chưa thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư.
Có thể khẳng định rằng, Nghị quyết 29/2026/QH16 ra đời là một dấu mốc pháp lý đặc biệt quan trọng trong việc xử lý, tháo gỡ các vướng mắc tồn đọng, kéo dài trên thực tiễn. Nhưng nó không làm suy giảm nguyên tắc thượng tôn pháp luật mà ngược lại còn thiết lập cơ chế xử lý chặt chẽ, có điều kiện và giới hạn rõ ràng đối với các vi phạm đất đai mang tính lịch sử.
Với cách tiếp cận thận trọng nhưng linh hoạt, Nghị quyết vừa bảo đảm yêu cầu xử lý trách nhiệm theo quy định của pháp luật, vừa tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng, khơi thông nguồn lực đất đai, hạn chế thất thoát, lãng phí và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Để chính sách phát huy hiệu quả trên thực tế, các cơ quan có thẩm quyền cần đánh giá khách quan, toàn diện từng vụ việc, áp dụng đúng điều kiện, đúng phạm vi và tăng cường kiểm soát chặt chẽ quá trình thực hiện nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch và nghiêm minh của pháp luật.