Theo thống kê, trong năm 2025 trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh xảy ra 83 vụ cháy, làm 3 người bị thương nhẹ trong quá trình tham gia chữa cháy; về tài sản ước tính hơn 8 tỷ đồng và 1,5ha rừng, thực bì. Tỷ lệ các vụ cháy xảy ra tại khu vực nhà dân, nhà để ở kết hợp sản xuất, kinh doanh luôn chiếm tỷ trọng cao trong tổng số vụ cháy hàng năm. Điều đáng báo động là phần lớn các vụ hỏa hoạn này không xuất phát từ thiên tai hay sự cố bất khả kháng, mà bắt nguồn từ chính sự chủ quan trong sinh hoạt thường nhật.
Trong bối cảnh thời tiết hanh khô, cộng với nhu cầu sử dụng các thiết bị điện công suất lớn (bình nóng lạnh, máy sưởi, bếp từ...) tăng cao, hệ thống điện dân dụng trở thành “tử huyệt” đầu tiên. Tại nhiều hộ gia đình, đặc biệt là các căn nhà xây dựng lâu năm, hệ thống dây dẫn điện đã lão hóa, lớp vỏ cách điện bong tróc nhưng chưa được thay thế. Tình trạng “câu móc” tùy tiện, sử dụng dây dẫn tiết diện nhỏ nhưng phải “gánh” hàng loạt thiết bị tiêu thụ điện lớn dẫn đến quá tải, sinh nhiệt và chập cháy.
Cụ thể hơn, thói quen cắm sạc các thiết bị điện tử (điện thoại, sạc dự phòng, xe máy điện, xe đạp điện) qua đêm không có người trông coi đang nổi lên là một nguyên nhân gây cháy hàng đầu. Các bộ sạc kém chất lượng, ắc-quy/pin bị chai phồng khi sạc liên tục trong thời gian dài rất dễ phát nổ, gây cháy lan sang các vật dụng xung quanh như xe máy, vải vóc, đồ nhựa.
Bên cạnh điện, khí gas là nguồn nguy hiểm thứ hai. Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen không khóa van bình gas sau khi nấu, chỉ tắt bếp. Khi đường dây dẫn bị chuột cắn, hoặc van nối bị lỏng theo thời gian, khí gas sẽ rò rỉ ra ngoài. Do khí gas nặng hơn không khí nên sẽ tích tụ ở tầng thấp, len lỏi vào các ngóc ngách. Trong không gian kín, chỉ cần một tia lửa điện nhỏ phát ra từ việc bật công tắc đèn, đóng rơ-le tủ lạnh hay một tàn thuốc lá cũng đủ tạo nên một vụ nổ khí gas với sức công phá khủng khiếp, làm sập tường và gây thương vong lớn.
Một thực trạng nhức nhối khác khiến hậu quả các vụ cháy nhà dân thường rất thảm khốc chính là kiến trúc “kín cổng cao tường”. Tại các đô thị, dạng nhà ống, nhà chỉ có một lối ra, vào duy nhất là cửa chính cũng khá nhiều. Vì lo ngại trộm cắp, gia chủ thường gia cố ban công, tầng thượng bằng các lồng sắt kiên cố (thường gọi là “chuồng cọp”) mà không hề thiết kế cửa thoát hiểm.
Bên cạnh đó, với tâm lý “tấc đất tấc vàng”, đặc biệt là tại các mô hình để nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, toàn bộ không gian tầng 1, lối cầu thang, hành lang thường bị tận dụng triệt để làm nơi chứa hàng hóa. Khi xảy ra cháy, chính những hàng hóa này trở thành vật cản đường, đồng thời là chất dẫn cháy khiến ngọn lửa bùng lên dữ dội, khói độc bao trùm toàn bộ ngôi nhà, cắt đứt đường sống duy nhất của nạn nhân.
Trước những nguy cơ hiện hữu, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH - Công an tỉnh Hà Tĩnh khuyến cáo: Công tác phòng cháy không phải là việc của riêng lực lượng chức năng, mà là trách nhiệm sát sườn của mỗi công dân. Để đảm bảo an toàn, mỗi hộ gia đình cần thực hiện nghiêm túc các giải pháp cụ thể sau:
1. Lắp đặt thiết bị tự ngắt (Aptomat) cho hệ thống điện chung toàn nhà, từng tầng và từng thiết bị công suất lớn. Tuyệt đối không sạc xe điện, điện thoại qua đêm tại khu vực để xe có chứa xăng dầu, vải vóc. Quá trình sạc phải có người trông coi. Khi ra khỏi nhà, phải ngắt hết các thiết bị điện không cần thiết.
2. Thường xuyên kiểm tra độ kín của đường ống dẫn gas, van khóa bằng nước xà phòng. Khóa van cổ bình gas ngay sau khi đun nấu. Việc thắp hương, thờ cúng phải có người trông coi, tránh xa trần nhà gỗ, rèm cửa.
3. Mỗi hộ gia đình phải trang bị ít nhất 01 bình chữa cháy xách tay (dạng bột hoặc khí) và bố trí ở nơi dễ thấy, dễ lấy; mọi thành viên trong gia đình (kể cả trẻ em và người già) đều phải biết cách sử dụng thành thạo. Đối với nhà có “chuồng cọp”, bắt buộc phải cắt mở ô cửa thoát hiểm (có khóa dự phòng để gần đó); không để đồ đạc cản trở cầu thang, cửa chính cản chở lối thoát nạn. Nên có sẵn búa, kìm cộng lực, xà beng để phá khóa, phá cửa khi cần thiết.
4. Nếu không may xảy ra sự cố cháy, nổ; khi phát hiện cháy phải nhanh chóng báo động cho mọi người xung quanh; ngắt nguồn điện; sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu để dập lửa. Đồng thời, báo cháy cho lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, số điện thoại 114 hoặc sử dụng ứng dụng Báo cháy 114. Tuyệt đối không trốn vào nhà vệ sinh khi có cháy (vì dễ bị ngạt khói); di chuyển cúi thấp người, dùng khăn thấm nước che mũi miệng để tránh hít phải khói độc…
Cháy, nổ không bao giờ báo trước. Đừng để đến khi “mất bò mới lo làm chuồng”, bởi trong hỏa hoạn, sự hối hận thường đến quá muộn màng. Chủ động phòng ngừa ngay từ hôm nay chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ bình yên cho tổ ấm của bạn.
“Mỗi người dân cần nêu cao tinh thần trách nhiệm trong PCCC và CNCH, tự trang bị kiến thức, kỹ năng về PCCC và CNCH; thực hiện nghiêm các quy định, nội quy an toàn PCCC và CNCH” Đại úy Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Đội trưởng Đội chữa cháy và CNCH khu vực Hương Khê (Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH - Công an tỉnh Hà Tĩnh) cho hay.