Từ một vùng đất giàu truyền thống yêu nước, hiếu học, kiên cường trước thiên tai và giặc ngoại xâm, Hà Tĩnh hôm nay đang từng bước vươn lên mạnh mẽ, phát huy tiềm năng, lợi thế, tạo dựng nền tảng phát triển nhanh, bền vững. Kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh (1831-2026), 35 năm tái lập tỉnh (1991-2026) là dịp để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Hà Tĩnh ôn lại chặng đường lịch sử vẻ vang, tự hào về những thành tựu đã đạt được và tiếp tục nuôi dưỡng khát vọng phát triển trong giai đoạn mới.

Vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa

Hà Tĩnh nằm ở khu vực Bắc Trung Bộ, có vị trí địa lý đặc biệt với đường biên giới trên bộ dài hơn 164 km, bờ biển dài 137 km; là địa bàn kết nối các tuyến giao thông huyết mạch Bắc - Nam và hành lang kinh tế Đông - Tây. Với diện tích tự nhiên gần 6.000 km², địa hình đa dạng từ miền núi, trung du đến đồng bằng và ven biển, Hà Tĩnh có nhiều tiềm năng phát triển công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch và kinh tế biển.

Thiên nhiên khắc nghiệt, thường xuyên phải đối mặt với bão lũ, hạn hán, gió nóng, cùng những biến động của lịch sử đã hun đúc nên bản lĩnh, ý chí và nghị lực của con người Hà Tĩnh. Qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, người dân nơi đây hình thành những truyền thống quý báu: yêu quê hương, đất nước; đoàn kết, nghĩa tình; cần cù, sáng tạo trong lao động; hiếu học, tôn sư trọng đạo và giàu bản sắc văn hóa.

Hà Tĩnh cũng là quê hương của nhiều danh nhân, nhà văn hóa và những người con ưu tú của dân tộc như Nguyễn Du, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, Nguyễn Công Trứ, Phan Đình Phùng, Trần Phú, Hà Huy Tập, Lý Tự Trọng, Phan Đình Giót… Những tên tuổi ấy góp phần làm nên chiều sâu lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng của vùng đất Hồng Lam.

Năm 1831 – dấu mốc xác lập danh xưng Hà Tĩnh

Năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính quy mô lớn dưới triều vua Minh Mệnh, tỉnh Hà Tĩnh được thành lập trên cơ sở tách hai phủ Hà Hoa và Đức Thọ của trấn Nghệ An. Đây là lần đầu tiên danh xưng Hà Tĩnh chính thức xuất hiện với tư cách một đơn vị hành chính trực thuộc triều đình.

Sự kiện thành lập tỉnh năm 1831 trở thành dấu mốc quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển của Hà Tĩnh. Từ đây, vùng đất có bề dày hàng nghìn năm cư trú, lao động và đấu tranh từng bước được định hình về không gian hành chính, tạo nền tảng cho quá trình phát triển lâu dài.

Trong các giai đoạn lịch sử, Nhân dân Hà Tĩnh luôn thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh kiên cường. Từ các cuộc khởi nghĩa chống phong kiến, phong trào Cần Vương, đến cao trào Xô viết Nghệ - Tĩnh, phong trào cách mạng 1930-1931 đã ghi dấu những trang sử hào hùng của quê hương.

Đặc biệt, sau khi Đảng bộ Hà Tĩnh được thành lập vào cuối tháng 3/1930, phong trào cách mạng trên địa bàn phát triển mạnh mẽ. Trong cao trào Xô viết Nghệ - Tĩnh, chính quyền Xô viết đã được thành lập tại 170 làng, xã ở Hà Tĩnh, trở thành một dấu mốc quan trọng trong lịch sử đấu tranh cách mạng của tỉnh.

Hà Tĩnh – một trong những địa phương giành chính quyền sớm trong Cách mạng tháng Tám

Tháng Tám năm 1945, dưới sự lãnh đạo của Mặt trận Việt Minh và Đảng bộ tỉnh, Nhân dân Hà Tĩnh đã đồng loạt đứng lên giành chính quyền. Chỉ trong 5 ngày, từ thắng lợi tại Can Lộc ngày 16/8 đến Hương Khê ngày 21/8/1945, chính quyền đã về tay Nhân dân.

Hà Tĩnh trở thành một trong 4 tỉnh giành chính quyền sớm nhất cả nước trong Cách mạng tháng Tám. Thắng lợi đó là kết quả của truyền thống yêu nước, tinh thần đấu tranh kiên cường và quá trình chuẩn bị lực lượng lâu dài dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Đền thờ Đức Đại vương Dương Đô ở xã Hương Bình (Hà Tĩnh).

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Hà Tĩnh tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, vừa chiến đấu bảo vệ quê hương, vừa làm hậu phương vững chắc chi viện cho tiền tuyến.

Trong kháng chiến chống Pháp, hàng vạn thanh niên Hà Tĩnh lên đường nhập ngũ, hàng chục nghìn người tham gia dân công hỏa tuyến, đóng góp hàng chục triệu ngày công và hàng trăm nghìn tấn lương thực, thực phẩm cho chiến trường. Người con Hà Tĩnh Phan Đình Giót đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng khi lấy thân mình lấp lỗ châu mai tại chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Hà Tĩnh giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, vừa là hậu phương của tiền tuyến miền Nam, vừa là tiền tuyến của hậu phương miền Bắc. Những địa danh như Ngã ba Đồng Lộc, Núi Nài, Đèo Ngang cùng những tấm gương anh hùng, liệt sĩ đã trở thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước và sự hy sinh vì độc lập, thống nhất Tổ quốc.

35 năm tái lập tỉnh – hành trình đổi mới và phát triển

Năm 1976, Hà Tĩnh hợp nhất với Nghệ An thành tỉnh Nghệ Tĩnh. Sau 15 năm hợp nhất, thực tiễn phát triển đặt ra yêu cầu mới. Ngày 16/8/1991, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ Tĩnh ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TU về lãnh đạo và tổ chức thực hiện việc chia tách, tái lập tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Từ ngày 1/9/1991, các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể của tỉnh Hà Tĩnh chính thức đi vào hoạt động.

35 năm qua là chặng đường đầy nỗ lực của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Hà Tĩnh. Từ một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, quy mô nhỏ, cơ sở hạ tầng hạn chế, Hà Tĩnh từng bước khai thác tiềm năng, huy động các nguồn lực, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập.

Giai đoạn 2021-2025, kinh tế Hà Tĩnh tiếp tục có bước phát triển quan trọng. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 6,4%/năm; riêng năm 2025 đạt 8,78%, đứng thứ 10/34 tỉnh, thành phố và cao nhất khu vực Bắc Trung Bộ. Quy mô nền kinh tế đạt 120.811 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 90,5 triệu đồng. Tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội đạt gần 240 nghìn tỷ đồng.

Công nghiệp tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng, với sự hình thành và phát triển của các dự án quy mô lớn tại Khu kinh tế Vũng Áng. Nhiều dự án trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp chế biến, chế tạo, sản xuất ô tô điện, khu công nghiệp và đô thị được triển khai, góp phần mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực sản xuất của tỉnh.

Nông nghiệp từng bước chuyển sang hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển sản phẩm chủ lực, nông nghiệp hữu cơ và quản lý rừng bền vững. Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt nhiều kết quả nổi bật, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống người dân.

Chuyển đổi số, cải cách hành chính và nâng cao chất lượng cuộc sống

Cùng với phát triển kinh tế, Hà Tĩnh chú trọng cải cách hành chính, chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tỉnh đã triển khai đồng bộ các nhiệm vụ chuyển đổi số, phát triển hạ tầng viễn thông, công nghệ thông tin; duy trì nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu, vận hành Cổng dịch vụ công và hệ thống một cửa điện tử. Việc triển khai Đề án 06 đạt kết quả tích cực, được đánh giá là một trong những địa phương có cách làm hiệu quả.

Các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, an sinh xã hội tiếp tục được quan tâm. Giáo dục mũi nhọn giữ vị trí cao; năm 2026, Hà Tĩnh xếp thứ 6/34 tỉnh, thành phố về học sinh giỏi quốc gia. Công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân, giảm nghèo, hỗ trợ nhà ở cho người có công, hộ nghèo và các đối tượng khó khăn được triển khai đồng bộ.

Vững tin bước vào chặng đường phát triển mới

Bước sang năm 2026, Hà Tĩnh đứng trước những thời cơ và vận hội mới. Trong 6 tháng đầu năm, GRDP ước tăng 12,79%; tổng thu ngân sách trên địa bàn đạt hơn 12.066 tỷ đồng. Tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư 27 dự án trong nước với tổng vốn đăng ký hơn 155.000 tỷ đồng và 4 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký 412,6 triệu USD. Đến ngày 26/6/2026, toàn tỉnh thành lập mới 1.179 doanh nghiệp.

Những kết quả đạt được trong 195 năm hình thành và phát triển, đặc biệt là 35 năm tái lập tỉnh, là minh chứng cho ý chí, nghị lực và khát vọng vươn lên của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Hà Tĩnh.

Phát huy truyền thống yêu nước, đoàn kết, hiếu học, cần cù và sáng tạo; đồng thời tận dụng hiệu quả tiềm năng, lợi thế về vị trí địa lý, kinh tế biển, công nghiệp, nông nghiệp và nguồn nhân lực, Hà Tĩnh đang hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, theo hướng công nghiệp hiện đại và tăng trưởng xanh.

Kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh và 35 năm tái lập tỉnh không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, mà còn là thời điểm khơi dậy niềm tự hào, củng cố niềm tin và tạo động lực để mỗi cán bộ, đảng viên, người dân Hà Tĩnh tiếp tục thi đua lao động, học tập, sáng tạo, chung sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, góp phần cùng cả nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.